Your cart is empty

Articles

Het Woord dat geenéén woord kent: de grondeloze Wijsheid van Tao

Posted on by Eline Bochem (Or'Éliya)

Begin deze maand vond op Renova, het centrale conferentieoord in Bilthoven van het Lectorium Rosicrucianum, Internationale School van het Gouden Rozenkruis, het symposium De Grondeloze Wijsheid van Tao plaats. Het symposium is de vierde editie van een serie van zeven gewijd aan de grote wijsheid tradities, hun geschreven werken en hun relatie met de hedendaagse samenleving. Het programma bood een drietal hoofdsprekers, een aantal muzikale intermezzos, twee parallele sessies en een vegetarisch diner en was georganiseerd rondom de publicatie van het boek Hart voor Tao – Lao Zi’s Gids voor universele wijsheid, geschreven door Elly Nooyen en uitgegeven door de Rozekruis Pers.

De dag begon met een presentatie van drs. Dianne Sommers, auteur, fysiotherapeut, acupuncturist en als docent verbonden aan verschillende opleidingsinstituten voor acupunctuur en natuurlijke geneeskunde. In 2007 studeerde zij cum laude af in de Wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam op haar werk De Chinese Fascinatie voor de Geest – de Werking van het Innerlijk. Zij vertaalde hiervoor de Nei ye of Nei yeh (內業), opgenomen in de verzamelbundel Kuan-tzu of Guanzi. De Nei ye komt uit de periode 350 voor Christus, bestaat uit ongeveer 1600 karakters en vormt het fundament van het daoïsme en van het Chinees medisch denken. Het betreft de esoterische ontwikkelingsgang van de mens en om deze reden heeft de Nei ye gedurende lange tijd geen belangstelling gekregen. Deze ging eerder uit naar de Guanzi en diens focus op exoterische thema’s, zoals politiek en landsbestuur. De Nei ye vertegenwoordigt een nieuwe stroming in het Chinees denken, waarbij de scheiding tussen het aardse en het hemelse, het menselijke en het geestelijke wordt ver’enigd’ in het model van een belichaamd Zelf. Een vereniging van de mens met Tao. De werking van het innerlijk, het proces van zelfcultivering ondersteunt de transformatie van de mens op deze twee vlakken. Het ontwikkelt benodigde lichamelijke en geestelijke eigenschappen, die bijdragen aan het ervaren van een eenwording van de mens met Tao om zo een hogere staat van bewustwording te verwerkelijken. In de Nei ye wordt een unieke serie van praktische oefeningen gegeven: de zogenaamde technieken van de Tao, de tao-shu. Hiermee vormt het een werk van de innerlijke alchemie, de neidan. Andere begrippen die sleutelwoorden vormen van de neidan zijn: jing – essentie, qi – vitale levensenergie en shen – geest. Zij keren terug als hoofdsubstanties in de mens in latere klassieke medische Chinese teksten.

As for the Way:
It is what the mouth cannot speak of,
The eyes cannot see,
And the ears cannot hear.
It is that with which we cultivate the mind and align the body.

– De eerste 5 strofen uit passage 6 uit de Nei Ye, vertaald door Harold Roth)

Een tweede presentatie werd gegeven door prof. dr. Dan Vercammen, algemeen directeur van het Taoist Alchemical Studies Center (TASC) in Antwerpen. Hij studeerde Oude Chinese Filosofie aan de Fudan Universiteit, Internal Martial Arts (neijiaquan) aan de Shanghai Sportuniversiteit, traditionele Chinese en Taoistische Geneeskunde en Innerlijke Alchemie (neidan) met verschillende geneesheren en meesters. Zijn presentatie gaf een impressie van innerlijke alchemie als zoektocht naar authenticiteit, de weg van transformatieve bevrijding. De klassieke Chinese geneestradities en de taoistische alchemie zijn door de geschiedenis heen met elkaar verbonden geraakt. De alchemie en het taoisme kenmerken zich net zoals de Hermetica door een mens- en wereldbeeld, waarin de mens een afspiegeling van de kosmos is: de microkosmos. Het beeld van de mens als microkosmos is heden ten dage nog steeds bruikbaar voor de medische theorie en praktijk en heeft betrekking op de universele mens. Taoisme omvat een veelheid aan vormen van Chinese filosofie, religie en levenskunst en is in haar essentie een levenswijze, die zich richt op de geheimen van het leven, die gevonden worden in het verbeteren van de relatie tussen de mens en zijn of haar omgeving. Taoisme was de drijvende kracht achter de ontwikkeling van de alchemie en de chemie, de wetenschap, techniek, taal, astronomie en de schone kunsten zoals literatuur en poezie in China.

Een afbeelding van de Chinese innerlijke alchemie, de neidan, afkomstig uit de presentatie van prof. dr. Dan Vercammen

Tijdens de parallel sessies gaf Leo van Duivenvoorden, homeopaat/arts, een rondleiding door de kruidentuin van Renova, die is ingedeeld in drie delen. Het eerste deel bestaat uit een veld, dat de ongetemde natuur symboliseert. In haar aarde ontspruit een veelheid aan veldbloemen en vooral het gele Sint Janskruid is hier aanwezig, dat bloeit rond de geboortedag van Sint Johannes op 24 juni. In de Germaanse cultuur wordt dit kruid in verband gebracht met het licht en de Zonnewende, waarin vrede en vruchtbaarheid worden gevierd. Het tweede gedeelte van de tuin is ingedeeld naar de drie geometrische vormen van het Rozenkruis, de cirkel, het vierkant en de driehoek. Bij binnenkomst aan de onderkant van de cirkel bevinden zich de twaalf kruiden verbonden met gevoelens van ‘erkenning’: hiertoe behoren onder andere lavendel, munt, marjolein en rozemarijn en zij representeren de twaalf mechanismen van het Ego of het lagere wezen. In het vierkant daarbinnen zijn bloemen en kruiden gepland die corresponderen met de zeven stralen van Licht, de regenboog. De zeven stralen komen uit de esoterische filosofie van de Arische of Indo-Europese volkeren uit zowel de Westerse als Indische cultuur, die leefden omstreeks de 6de eeuw voor Christus. In de periode daarna kregen zij plek in de Westerse Innerlijke Traditie via de Gnostiek, de Romeinse Mithras Mysterien, de Theosofie en in de jaren ‘70 de New Age beweging.

Foto's van de kruidentuin van het Lectorium Rosicrucianum

In het midden van het vierkant bevindt zich een driehoek, waar calendula officinalis of goudsbloem is geplant, dat het heilig licht symboliseert, het spiritueel vuur. Geinspireerd door de goddelijke vonk vervolgt de inwijdingsweg zich naar het derde gedeelte van de tuin, waar de bezoeker terecht komt bij een vijver verbonden door een brug, die leidt naar een ei-vormige steen. Hier bevindt hij of zij zich op de brug tussen de twee werelden met aan het eind de voltooiing van zich Zelf als kosmisch wezen, de ver’Werk’elijking van de Lapis Philosophorum, de Steen der Wijzen.

Een andere parallel sessie werd vertegenwoordigd door Dirk Roose, die een voordracht hield over de Tao van Poeh van Benjamin Hoff onder begeleiding van de gitarist Frans Broekhuizen. In de Tao van Poe wordt de kunst van het zijn geopenbaard door Poeh beer en zijn vriendjes Konijn, Knorretje, Ioor en Tijgetje. Een wat meer luchtige sessie, waar Dirk met dansende sterren in zijn ogen de wijsheidslessen van Poeh op eenvoudige en speelse wijze ten gehore bracht. De kernboodschap was ervaring. Tao is niet uit te leggen, het spréékt voor zich Zelf en kan niet worden uit-gedrukt. Het kent geenéén woord, maar is het Woord, dat op eigen wijze invulling krijgt in de ervaring.

Cover en titelblad van een van de eerste edities van 'De Tao van Poeh', afkomstig uit de privé collectie van Dirk Roose

De slotlezing werd verzorgd door Elly Nooyen, aangesloten bij het Lectorium Rosicrucianum en auteur van het boek Hart voor Tao, dat tijdens het symposium werd gelanceerd door Peter Huijs, uitgever van de Rozekruis Pers. In haar boek Hart voor Tao behandelt zij de 81 verzen van de Tao Teh Jing van Lao Zi, die zij in de afgelopen jaren bestudeerde in het klassiek Chinees onder leiding van sinoloog dr. Rene Ransdorp. De 81 verzen, een kwadraat van 9 maal 9 wordt beschouwd als een uitdrukking van het Allerhoogste. Volgens een mythe zou Lao Zi zelf op aarde zijn gekomen na een zwangerschap van 81 jaar. Negen hoofdthema’s worden belicht in het boek, die Elly verbindt met de gnostieke Wijsbegeerte van het Rozenkruis in de traditie van grootmeesters Jan van Rijckenborgh en Catharose de Pétri. Zij worden beschouwd als de stichters van de Moderne Geestesschool van het Rozenkruis en hun samenwerking stamt uit 1930 toen Catharose de Pétri zich bij Jan van Rijckenborgh en zijn broer aansloot om het spiritueel werk van het Rozenkruis voort te zetten. De negen hoofdthema’s in het werk van Lao Zi, die centraal staan in Hart voor Tao zijn: (een samenvatting van Elly’s beschrijving)

1. Tao: Wie Tao wil zoeken, begint een reis vol openbaringen waarvan het doel niet zeker is. Tao als niet-iets
2. Teh: De straling die van Tao uitgaat kan worden ervaren. Tao en Teh zijn on-los-makelijk
3. yi: Het Ene, woorden kunnen hier dichtbij komen en staan Het tegelijkertijd in de weg
4. yin en yang: de magnetische polariteit van de natuurlijke stroom
5. zi ran: het vanzelf zo zijn of de aard van datgene wat ontstaat. Het universum is een harmonisch heel-Al gemodelleerd Al-tijd in magnetische verhouding van pool tot pool
6. yoe wei: het hebbende handelen, leven vanuit en gericht op zijn of haar eigen belang
7. wu yu: zijn zonder begeerte, actief zijn in het kunnen zijn, het grote ont’moeten’
8.1. wu xin: zijn zonder hart, actief zijn in het heel(al) zijn
8.2. wu wei: zijn zonder doen: handelen vanuit een stil Ego
9. hua: transformatie, aan de leerling van de TAO open’baart’ zich de Teh, die de leerling vanuit zich Zelf zal uitstralen. De Teh verwerkelijkt Vrede, ab-’SOL’lute polariteit van de natuurlijke stroom

'Hart voor Tao: Lao Zi's gids voor universele wijsheid' door Elly Nooyen, Rozekruis Pers, Haarlem, 2013.

Naast veel overeenkomsten in inhoud tussen de filosofie van Lao Zi en die van de Geestesschool van het Rozenkruis, zijn er verschillen te vinden in de wijze waarop deze filosofie wordt uitgedrukt. Zo heeft Lao Zi een heel klein boekje geschreven, waarin hij in verschillende verzen zijn filosofie vorm geeft, waar Catharose de Pétri en Jan van Rijckenborgh verschillende boeken hebben geschreven en waar ieder werk een aparte invalshoek op de weg naar de Oorsprong (Tao) vertegenwoordigt.

Nu leefden Catharose de Pétri en Jan van Rijckenborgh in de 20ste eeuw op Westerlijk grondgebied. Een tijd waarin het geschreven woord op de voor-grond stond, een tijd die deel uitmaakt van een langere periode, waarbij het zwaartepunt lag bij het geschreven woord in plaats van het gesproken woord. Een ander gegeven is dat in deze periode aan het woord op zichzelf een grotere waarde wordt toegedicht dan in de periode waarin Lao Zi leefde. De 20ste eeuw is onderdeel van een periode waarin de geest (als intellect) zegeviert. Het woord is het instrument van de geest, de filosofie wordt zodoende vergeestelijkt. Lao Zi leefde van 604 – 507 voor Christus op Aziatisch grondgebied, een tijd waarin er geen boekdrukkunst bestond en het gesproken woord zich op de voor-grond bevond.  In zijn tijd werd aan het woord een andere waarde gegeven en was de filosofie veel nauwer verbonden met het leven zelf, zij werd belichaamd in het leven van dag tot dag.

We zouden hieruit kunnen afleiden dat de wijze, waarop dat wat geen Wijze kent (Tao) Eigen wordt gemaakt, wordt ver’Werk’elijkt, gaat leven in de grond waaruit deze ontspruit. En omdat de grond is geworteld in de natuurlijke stroom, de Universele Grond, beweegt zij voortdurend. Iedere grond verwerkelijkt zich Zelf op eigen wijze altijd vanuit het Zelfde en deze eigen wijze is voor zijn grond het Goede. Voor Lao Zi en zijn tijdsgenoten was dat het gesproken woord en of een wijze waar woorden weinig aandacht kregen. Zijn lessen vonden uiteindelijk een weg naar ons, die nu leven, via een klein boekje. Voor Catharose de Pétri en Jan van Rijckenborgh en hun tijdsgenoten, was de wijze het geschreven woord resulterende in meerdere werken.

Vanuit dit vertrekpunt zouden we onszelf de vraag kunnen stellen wat de wijze zal zijn voor deze tijd, de 21ste eeuw, het begin van het Aquariustijdperk, een begrip uit de filosofie van het Rozenkruis. Een hernieuwd tijdperk gekenmerkt door volstrekte samenwerking op voet van volkomen gelijkheid, een tijdperk waarin de twee polen elkaar het jawoord beloven in een Heilig huwelijk. Zoals eenieder een eigen wijze kent, herkent de Geest des Tijds haar wijze. Hebben wij nog geschreven woorden ‘nodig’? Zal het gesproken woord zijn plekje op de voor-grond opnieuw veroveren? Of zal dat wat geen Wijze kent zijn weg vinden op een wijze waar woorden niet zoveel aandacht krijgen? Wellicht dat het onderstaande een ster kan betekenen en haar licht zal laten stralen op de weg die voor ons ligt.

Wij raden u aan: verspil niet langer tijd en energie met het zoeken naar boeken en geschriften van hen van wie u verwacht dat zijn u de verlossing zouden kunnen geven. Tao kan niet gezegd en geschreven worden. Tao, de weg, het pad, kan alleen beleefd worden…

– Uit: De Chinese Gnosis: Commentaren op de Tao Teh Ching door Jan van Rijckenborgh en Catharose de Petri, 1987, pagina 16.

One Response to Het Woord dat geenéén woord kent: de grondeloze Wijsheid van Tao

  1. Karl G. Ellis says:

    Het begrip Tao of Dao is wereldwijd bekend geworden door het korte en diepzinnige boekje ‘Tao Teh Jing’ dat de Chinese wijze Lao Zi schreef in de zesde eeuw voor het begin van de jaartelling. Tao kan worden ervaren, maar kan op geen enkele manier zintuiglijk worden waargenomen. Drie hoofdsprekers gaan in de plenaire voordrachten in op historische, alchemische en gnostieke aspecten van Tao en het taoïsme. In het programma zijn ook diverse parallelsessies opgenomen. Daarvan is er één gewijd aan de poëzie van de parafrasen van de Tao Teh Jing door C. van Dijk . Ook is er een Tao film-impressie.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *