Your cart is empty

Articles

Tentoonstelling – Alchemie aan de Amstel

Posted on by BPH

Alchemie aan de Amstel:
Over Hermetische Geneeskunst in de Gouden Eeuw

Tentoonstelling in The Ritman Library
van 15 oktober 2012 tot en met 17 mei 2013

In de 17e eeuw werden door veel apothekers naast medicijnen op basis van geneeskrachtige planten ook geneesmiddelen aangeboden die op alchemistische wijze waren verkregen: de zogenaamde iatrochemische medicijnen. Apothekers die dergelijke remedies aanboden waren vaak te herkennen aan een uithangbord dat een salamander in een vuurmand toonde. Iatrochemische middelen werden verkregen via destillatie, en bij dit proces was vuur immers onontbeerlijk. Dat de salamander zou overleven in de vlammen werd al in de Oudheid geloofd; voor alchemisten symboliseerde het dier dan ook het element vuur.

In de Gouden Eeuw  werkten in Amsterdam diverse alchemisten in laboratoria aan de bereiding van geneesmiddelen, onder wie de uit Duitsland afkomstige Johann Rudolf Glauber. Zijn woonhuis aan de Looiersgracht werd na zijn dood compleet met de inhoud van zijn inpandige laboratoria geveild. Mede op aandringen van de Leidse hoogleraar geneeskunde Franciscus de le Boë Sylvius werd ook in Leiden een aan de universiteit verbonden Laboratorium Chimicum ingericht in de jaren zestig van de 17e eeuw. Dit laboratorium werd toegevoegd aan de Leidse Hortus Botanicus en het Theatrum Anatomicum, die al eerder waren gesticht ten dienste van de medische wetenschap.

Galenus versus Paracelsus

De klassieke geneeskunst zoals die werd vertegenwoordigd door de Grieks-Romeinse medicus Galenus (tweede eeuw na Christus) werd in de zestiende eeuw uitgedaagd door de Zwitserse arts Paracelsus, die een groot voorstander was van eigen waarneming en onderzoek en zich niet zonder meer wenste neer te leggen bij het gezag van de klassieken. Hij zorgde voor een revolutie in de geneeskunst door alchemie in dienst te stellen van de medische professie. Onder zijn volgelingen waren de auteurs van de Rozenkruisermanifesten Fama fraternitatis en Confessio fraternitatis in Duitsland en de arts Theodoor Kerckring in de Republiek. Kerckring is tegenwoordig vooral bekend als anatoom én als medeleerling van Benedictus de Spinoza aan de Latijnse school van Franciscus van den Enden, die later Kerckrings schoonvader zou worden. Als arts en alchemist hing Kerckring, net als Paracelsus, blijkbaar het hermetische wereldbeeld aan.

De tentoonstelling Alchemie aan de Amstel staat kort stil bij de traditionele Galenische geneeskunst zoals die in de Republiek in de Gouden Eeuw nog steeds werd beoefend, en voert dan via de opkomst van de iatrochemie van Paracelsus naar een van de meest tot de verbeelding sprekende – en controversiële – iatrochemische geneesmiddelen: het antimoon, door Kerckring geestdriftig aangeprezen als het ultieme panacee. Voor de arts-alchemist was zijn schoonvader Van den Enden een voorbeeld van veelzijdige geleerdheid, maar de legendarische Hermes Trismegistus noemde hij de ‘Pater Omnium Chymicorum’, de vader aller alchemisten.

Deze tentoonstelling wordt in The Ritman Library getoond in samenhang met Leydse Weelde, Groene Ontdekkingen in de Gouden Eeuw, die te zien is in Museum Boerhaave van 11 oktober 2012 tot en met 5 mei 2013.

Naast ‘Alchemie aan de Amstel’ en ‘Leydsche Weelde’ is er in de Universiteitsbibliotheek van Leiden een tentoonstelling te zien over de Geschiedenis van de Farmacie die loopt van 5 oktober tot en met 31 december 2012. Deze tentoonstelling bevat o.m. farmacopeia, zeldzame botanische werken en boeken over de Zwitserse arts en alchemist Paracelsus (1493-1541).

Openingstijden The Ritman Library: maandag t|m vrijdag van 10:00 – 12:30 en van 13:30 – 17:00.

One Response to Tentoonstelling – Alchemie aan de Amstel

  1. Ik ben als hoogleraar Business Spiritualiteit op de Nyenrode universiteit zeer geinteresseerd in de alchemie

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Google+